Nguyễn Trung
(Văn bản tiếp theo thư ngày 25-04-2019 gửi
Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng
và toàn thể
các Ủy viên Bộ Chính trị BCHTƯ ĐCSVN khóa XII)
Hà Nội – Võng Thị, tháng 5 năm 2019
Nội dung
1.
Một số nhận định về tình hình mới. Tr. 2
2.
Phải làm gì sớm tạo ra điều kiện tiên quyết để thích nghi với
tình hình mới? Tr. 10
(II.1)
Nỗi đau về hòa hợp dân tộc và về giác ngộ yếu kém yếu tố dân tộc và yếu tố dân
chủ. Tr. 11
(II.2)
Sự thật là 43 năm xây dựng CNXH và định hướng XHCN, ĐCSVN đã thất bại trong
chiến lược phát huy sức mạnh số một của quốc gia: Yếu tố con người! Tr.
16
(II.3)
Sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước của chúng ta sau 30 năm chỉ
đạt được kết quả phát triển kinh tế đất nước theo chiều rộng, chính vì lẽ này
xây dựng CNXH / định hướng XHCN ở nước ta đã bị trệch hướng thành CNTB thân
hữu. Tr. 20
(II.4)
Với tất cả sự thận trọng của mình, tôi vẫn cho rằng trong 43 năm độc lập thống
nhất vừa qua nước ta vấp phải những thất bại rất nghiêm trọng trên mặt trận
ngoại giao.
Tr. 26
1.
Đại hội XIII khởi xướng sự nghiệp cải cách, bắt đầu từ thay đổi
ĐCSVN về đường lối và về tổ chức.
2.
Tr. 27
(III.1)
Bàn về đường lối. Tr. 27
(III.2)
ĐCSVN cần được tổ chức và hoạt động như thế nào trong một thể chế chính trị
mới? Tr. 29
(III.3)
Mọi việc của cải cách bắt đầu từ Đại hội XIII. Tr. 39
Lời
kết
Tr. 46
Một số nhận định về tình hình mới
Đất
nước ta đã hoàn tất từ nhiều năm nay thời kỳ phát triển theo chiều rộng – hiểu
theo nghĩa mọi yếu tố cho xu thế phát triển này đã được khai thác tới mức cạn kiệt
và chưa hoàn thành CNH-HĐH. Cuộc sống đất nước hôm nay đòi hỏi cấp thiết phải
chuyển sang thời kỳ phát triển theo chiều sâu. Càng để chậm, đất nước sẽ càng
lún sâu vào những ách tắc và bất cập mới, càng tụt hậu và lạc hậu. Thậm chí sự
chậm trễ hiện nay đang tích tụ những vấn đề mới, đến lúc nào đó không xa có thể
xô đẩy đất nước vào tình thế nguy hiểm vượt khả năng xử lý của thế chế chính
trị - nhà nước hiện tại.
Thực
tế nêu trên của đất nước lại diễn ra trong bối cảnh đối đầu Mỹ - Trung chi phối
quyết định sự vận động của thế giới đa cực đầy biến động phức tạp hôm nay. Thực
ra chiến tranh lạnh II mang tính chất mở màn cho một giai đoạn phát triển mới
của thế giới đã bắt đầu ngay từ khi Nga chiếm Ukraina (2014) và việc TQ kiểm
soát trên thực tế và hoàn tất quân sự hóa Biển Đông từ đầu thập kỷ 2010s. Với
đối đầu Mỹ - Trung, sự khai hỏa là chiến tranh thương mại giữa 2 nước (bắt đầu
từ 2018), cục diện quốc tế đi vào một giai đoạn mới, kết thúc giai đoạn trước
đó xuất hiện từ sau chiến tranh thế giới II (1945).
Như
đã trình bày trong thư ngày 25-04-2019 gửi Bộ Chính trị, trong cục diện mới của
thế giới do đối đầu Mỹ - Trung chi phối, và trong tình hình Biển Đông đang bên
miệng hố chiến tranh, hôm nay nước ta đứng trước thách thức:
Làm
sao đất nước ta không phải lặp lại một lần nữa con đường đau khổ đầy xương máu
trở thành trận địa của 2 phe – như nước ta đã từng bị đẩy vào trong thời kỳ
chiến tranh lạnh I (bắt đầu từ 1945 kể từ sau chiến tranh thế giới II)? Quan
trọng hơn nữa, làm sao bảo toàn được những thành quả của 43 năm độc lập thống
nhất đầu tiên để đất nước ta có thể phát triển tiếp?
Trước
khi bàn về những thách thức sẽ đến với nước ta trong 2 câu hỏi nêu trên, xin
trình bầy đôi điều dưới đây về bối cảnh chung của quốc tế và khu vực liên quan
trực tiếp với mọi quyết định và bước đi của nước ta trong thế giới hôm nay.
Nói
giản lược, về hình thái ý thức hệ, giai đoạn chiến tranh lạnh I (1945-1991) là
giai đoạn đối đầu giữa phe XHCN và phe đế quốc chủ nghĩa sau chiến tranh thế
giới II; song trên thực tế đó là giai đoạn đối đầu giữa 2 đế chế Xô – Mỹ, kết
thúc với sự sụp đổ của các nước LXĐÂ cũ, phe XHCN tan rã 1989-1991. Sau đó sự
vận động của thế giới chủ yếu là do xu thế toàn cầu hóa kinh tế thế giới dẫn
dắt, các nước phương Tây giữ vai trò chủ đạo và do Mỹ dẫn đầu.
CHNDTH
ra đời 1949, với tư cách là hậu duệ của đế chế lớn nhất, đông dân nhất và lâu
đời nhất trong lịch sử thế giới – đế chế Trung Hoa. Sau mấy thập kỷ liên tiếp
trỗi dậy bằng mọi giá với mọi thử nghiệm đầy xương máu trong đối nội cho đến thời
Đặng Tiểu Bình, cuối cùng TQ đã nắm bắt được xu thế vận động của thế giới, và
đã tìm được con đường phục hưng đế chế Trung Hoa trong cao trào của quá trình
toàn cầu hóa kinh tế thế giới bắt đầu từ thập kỷ 1980s. Trong vòng 4 thập kỷ,
khởi thủy từ vai trò “công xưởng của thế giới”, hôm nay CHNDTH trở thành nền
kinh tế có quy mô lớn thứ 2 sau Mỹ và sẽ sớm vượt Mỹ trên phương diện này.
Nắm
giữ một tiềm lực to lớn, lại vào lúc có khủng hoảng ở các nước phương Tây, cơ
cấu kinh tế thế giới đang có những thay đổi sâu sắc trong quá trình toàn cầu
hóa và trong sự phát triển vũ bão của KHKT và công nghệ, dẫn tới CMCN 4.0 hiện
nay, TQ Tập Cận Bình tại đại hội 19 của ĐCSTQ (2017) cho là thời cơ đã
đến, quyết định thách thức vai trò số một của Mỹ nhằm tạo ra một trật tự quốc
tế mới không có Mỹ - với khát vọng thực hiện “giấc mộng Trung Hoa” – nghĩa là
phục hưng đế chế Trung Hoa, dưới lá cờ “CNXH đặc sắc TQ kỷ nguyên mới”!
Trên
thực tế, kể từ đại hội 18 của ĐCSTQ năm 2012, với 3 công cụ chiến lược trong
tay là (1) sức nặng kinh tế TQ đã mang lại cho TQ những lợi thế thâm nhập nguy
hiểm, (2) đã hoàn tất việc chiếm trên thực tế và quân sự hóa Biển Đông làm bàn
đạp, và (3) chiến lược “vành đai – con đường” (BRI) đã bủa lưới trên một diện
rộng ở châu Á, châu Phi, châu Úc và đang lan sang châu Âu, TQ đã quyết
định khởi sự cho “giấc mộng Trung Hoa. Những bước mở đầu quan trọng TQ đã giành
được là: (1) lũng đoạn đáng kể nhiều quốc gia và nhiều thể chế quốc tế và khu
vực, (2) giành được ở châu Phi và châu Á những thành công vượt xa chủ nghĩa
thực dân mới của phương Tây thời thế kỷ 20, và (3) đã chia rẽ được ở mức đáng
kể giữa Mỹ và một số nước EU quan trọng (vì những nước này coi TQ là khách hàng
lớn không thể thiếu cho nền kinh tế của họ). Qua đó TQ ngày nay trở thành vấn đề
của cả thế giới, vì bản chất của nó là xâm chiếm không ngừng không gian sinh
tồn để tồn tại và phát triển, quan hệ với mọi quốc gia theo nguyên tắc mục tiêu
biện minh cho biện pháp, muốn thiết lập một trật tự quốc tế thiên triều–chư
hầu, đối kháng với phương thức “win – win”, đi ngược lại trào lưu tự do dân chủ
và quyền con người trên thế giới. Bản thân CHNDTH là một trại giam khổng lồ đối
với các sắc tộc ở Tân Cương, Tây Tạng và Nội Mông, thực hiện đàn áp dã man
những người bất đồng chính kiến, phong trào Pháp luân công… Những nội dung này
hiển nhiên sẽ là những mầu sắc của một trật tự quốc tế mới do TQ muốn dựng lên
và dẫn dắt, đi ngược hẳn với xu thế phát triển của thế giới.
Các
tổng thống Mỹ từ thời Nixon đến Obama đã mơ hồ và thất bại trong mọi nỗ lực mở
cửa cho TQ cùng phát triển với cả thế giới. Mỹ mở cửa nhiều nhất và trở thành
thị trường TQ khai thác có hiệu quả nhất, vì Mỹ nuôi hy vọng: Trở thành một
cường quốc kinh tế, TQ sẽ cùng với Mỹ hình thành G2 để chia sẻ trách nhiệm dẫn
dắt thế giới. Song kết quả lại là TQ trở thành kẻ đối kháng số 1 của Mỹ. TQ hôm
nay chẳng những thách thức vai trò số 1 của Mỹ, đã lên kế hoạch đánh đổ hàng
hóa công nghệ cao của Mỹ vào năm 2025, mà còn thách thức trực tiếp các giá trị
làm nên nước Mỹ, phân hóa / chia rẽ nghiêm trọng các mối liên minh chiến
lược của Mỹ, theo đuổi ý đồ hình thành một trục chống Mỹ bao gồm Nga – Thổ -
Iran – TQ, tập hợp các lực lượng khác theo kiểu “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã”
chống Mỹ, với mục đích cuối cùng hình thành một thế giới do TQ dẫn dắt. Mỹ nhận
định: Thách thức của TQ hôm nay đối với Mỹ nguy hiểm hơn và vượt xa thách thức
của thời LX trước kia… Chưa nói đến mối nguy nhiều thập kỷ nay Mỹ nhập siêu từ
TQ hàng trăm tỷ USD/năm, nhiều sản phẩm công nghiệp Mỹ bị hàng TQ giá rẻ xóa
sổ, từng mảng công nghiệp lớn của Mỹ bị hút vào thị trường TQ (hiện tượng
outsourcings) gây ra nhiều xáo động trong kinh tế và trong xã hội Mỹ (đặc biệt
là vấn đề việc làm và cơ cấu kinh tế). Trong những thập kỷ gần đây TQ thành
công đáng kể trong việc hình thành những mạng lưới gián điệp khác nhau dưới mọi
dạng (bao gồm một khối lượng hàng chục nghìn sinh viên và cán bộ TQ học tập,
nghiên cứu và làm việc ở Mỹ, thiết lập các mối quan hệ với các trường đại học,
học viện, viện nghiên cứu, các tập đoàn kinh tế, thành lập hàng chục viện Khổng
Tử, “mua” được một số tình báo và nhân vật Mỹ…). Điều tra năm 2018 của chính
quyền Trump về thiệt hại do bị TQ ăn cắp công nghệ và xâm phạm quyền sở hữu trí
tuệ ước khoảng 600 tỷ USD, một số học giả Mỹ đã cho rằng TQ làm chiến tranh
thương mại bẩn (ăn cắp…) đối với Mỹ từ hàng chục năm nay rồi, v… v…
Khi
lên cầm quyền 01-2017, việc đầu tiên Trump thực hiện trong quan hệ với TQ là
quét mạng lưới gián điệp của TQ trên đất Mỹ và đồng thời coi TQ là kẻ thù số 1
của Mỹ vì những lý do nêu trên, đặt vấn đề nhất quyết phải làm thất bại khát
vọng phục hưng đế chế Trung Hoa. Trump cho rằng trong quan hệ thương mại
với TQ từ hàng chục năm nay Mỹ thiệt hàng trăm tỷ USD/năm, phải chấm dứt tình
trạng này.
Mục
tiêu chiến lược số một của Trump là “Làm cho nước Mỹ vỹ đại trở lại!” (Reagan)
– “Nước Mỹ trước hết!”. Trong tính toán, Trump chủ trương lôi kéo Nga để chống
TQ, hoặc không để xảy ra Nga – Trung liên kết chống Mỹ. Trump đã làm nhiều việc
theo hướng này (bao gồm cả việc mặc nhiên thừa nhận vai trò của Nga ở Syrie…).
Tuy nhiên cho đến nay Trump vấp phải nhiều trở ngại lớn, ngay trong nội bộ nước
Mỹ (một bộ phận Mỹ đứng đầu là phe Dân chủ/Pelosi muốn phế truất Trump). Trong
khi đó EU lại muốn qua NATO cô lập ảnh hưởng của Nga… Song hiện nay Trump
vẫn đang quyết liệt xắp xếp lại lực lượng và các liên minh theo ý định của mình
– bao gồm cả đàm phán lại và ký kết lại nhiều hiệp định song phương hay đa
phương Mỹ trước đây đã ký với đồng minh, đi những bước chưa từng có như vấn đề
tên lửa vũ khí hạt nhân của Bắc Triều Tiên, xúc tiến tứ giác Ấn Độ - Thái Bình
Dương chủ yếu nhằm vào TQ, điều chỉnh quan trọng những mối liên minh ở Trung
Đông và tăng cường vai trò Israel để cô lập Iran nhằm loại bỏ mọi nguy cơ hình
thành trục chống Mỹ, thúc giục NATO và EU phải tự lo cho mình nhiều hơn chứ
không thể một chiều dồn gánh nặng cho Mỹ, rút bỏ những hiệp ước về hạn chế các
loại vũ khí chiến lược Mỹ đã tham gia, chủ trương ráo riết tăng cường sức mạnh
quốc phòng của Mỹ, lần đầu tiên đưa việc xử lý những vấn đề liên quan đến TQ
trên Biển Đông vào Luật Ngân sách quốc phòng năm 2019 (NDAA)…
Tất cả nói lên Trump đang xắp xếp lại các mặt trận, thay đổi
nhiều nguyên tắc truyền thống trong ngoại giao Mỹ trước Trump, nhằm tạo ra
“cuộc chơi mới, luật chơi mới” để thay đổi cục diện thế giới hiện tại, trọng
tâm số 1 nhằm vào TQ, chiến dịch mở màn là tiến hành chiến tranh thương mại,
với đòn phủ đầu bắt tại Canada CEO tài chính Mạch Vãn Châu của tập đoàn Huawei.
Chính quyền Trump coi vấn đề công nghệ 5G và tập đoàn Huawei mang tính
nghiêm trọng, trở thành vấn đề địa chính trị đối với Mỹ còn nguy hiểm hơn cả sự
kiện Liên Xô năm 1957 là nước đầu tiên phóng vệ tinh Sputnik (nghĩa là Mỹ bị
giật mình!), nên Trump đánh TQ quyết liệt trên mặt trận chiến tranh thương mại
– trong đó Huawei là 1 trọng điểm, bằng những phương thức chưa từng có, kể cả
những biện pháp không nương nhẹ với các đồng minh của Mỹ để tạo mũi nhọn tập
trung vào TQ.
Chiến
tranh thương mại Mỹ - Trung mới bắt đầu được 1 năm (04-2018) song kinh tế TQ đã
sớm bộc lộ nhiều yếu kém, tăng trưởng kinh tế tụt sâu nhất (kể từ 30 năm nay
tăng trưởng thường xuyên ở mức 2 con số, nhưng GDP 2018 còn +6,5%), đồng
Nhân dân tệ mất giá... Tại hội nghị bất thường lãnh đạo cấp cao cả nước họp ở
Bắc Kinh 21-01-2019 Tập Cận Bình thừa nhận: “TQ đang phải đối mặt với những thử
thách dài hạn đối với quyền lực lãnh đạo lâu dài của Đảng, cũng như cải cách và
mở cửa một nền kinh tế định hướng thị trường trong những ảnh hưởng từ môi
trường bên ngoài... … … …Đảng đang phải đối mặt với những hiểm họa hết
sức nghiêm trọng và nguy hiểm như tinh thần chểnh mảng, thiếu năng lực, xa rời
nhân dân, thụ động và tham nhũng. Đây là đánh giá chung dựa trên tình hình thực
tế hiện nay…" (theo Tân Hoa Xã cùng ngày). Trong thực tế, TQ phải xuống
thang trong đàm phán thương mại với Mỹ, tại hội nghị cấp cao “vành đai – con
đường” (BRI) ở Bắc Kinh (25-27/04/2019) Tập Cận Bình phải thanh minh nhiều điều
và hứa công khai minh bạch… Nhưng hiện nay (05-2019), TQ lật kèo lần thứ hai,
rút lại những thỏa thuận quan trọng đã đạt được sau 2 tháng đàm phán thương mại
với Mỹ, vì tính toán thời gian của Trump không còn nhiều, dọa nếu Trump leo
thang TQ sẵn sàng trả đũa… Nhưng Trump lại siết mạnh hơn! Chiến tranh thương
mại Mỹ - Trung “vừa đánh vừa đàm” chắc chắn sẽ tái đi tái lại, sẽ bên sứt đầu
bên mẻ trán. Những tác động nghiêm trọng của nó có thể chia cắt quá trình toàn
cầu hóa hiện nay thành các khối, hoặc gây ra những hiện tượng “giải toàn cầu
hóa” (de-globalization, Nouriel Roubini).
Các chuyên gia Mỹ đánh giá kinh tế Mỹ đang lên, nên Trump sẵn sàng chấp nhận
chứ không xuống thang, có thể lan sang các lĩnh vực chính trị, quân sự (trong
đó có Biển Đông), có nhiều dự báo Trump với những việc đã làm được sẽ có nhiệm
kỳ II...
Nội
trị TQ luôn có những vấn đề nghiêm trọng về kinh tế, chính trị, và xã
hội; tuy nhiên trong tầm nhìn có thể có được, hầu như chưa có những
dấu hiệu về sự sụp đổ hay tan rã của TQ như một số học giả dự báo, vì bản thân
TQ là một thế giới tự nó, và nó quá lớn để có thể tự sụp đổ, nguy cơ tan rã tuy
là thường trực nhưng vẫn khó xảy ra. Song cũng trong tầm nhìn có thể có được –
nghĩa là trong nhiều thập kỷ tới, hầu như không thể xuất hiện một trật tự quốc
tế mới do TQ dẫn đầu; nghĩa là ngay hôm nay có thể khẳng định: Giấc mộng Trung
Hoa trong tầm nhìn như vậy sẽ vỡ mộng, trước hết (1)vì những nguyên nhân xuất
phát từ bản chất đế chế TQ như đã nói ở trên đi ngược với xu thế vận động của
thế giới, (2)vì Mỹ tuy sẽ không làm vai trò “sen đầm thế giới” (world
gendarme) nữa, song vẫn là quốc gia dẫn đầu và cùng với thế giới tiến bộ là
những lực lượng tiếp tục dẫn dắt sự phát triển của thế giới. Trong đối đầu Mỹ -
Trung, giới nghiên cứu nói nhiều đến nguy cơ cái bẫy Thucydides – nói ngắn gọn,
đấy là nguy cơ đối đầu Mỹ - Trung có thể dẫn tới chiến tranh thế giới III do
nghi ngờ nhau giữa 2 bên. Thực ra ngày nay khả năng hủy diệt lẫn nhau quá lớn,
nên hầu như nguy cơ cái bẫy Thucydides khó xảy ra. Đối đầu Mỹ - Trung lúc căng
thẳng, lúc thỏa hiệp, tạm thời hoặc dài hạn hơn, với Trump và sau Trump, hoàn
toàn có thể với những phương thức khác nhau tùy theo mỗi đời tổng thống và xu
thế lớn ở Mỹ, bối cảnh quốc tế… Giới nghiên cứu ở Mỹ cho rằng chính giới Mỹ hôm
nay (cả Cộng Hòa và Dân chủ) nhìn chung có nhận thức rõ hơn và thống nhất hơn
về sự thách thức mang tính đối kháng của TQ đối với Mỹ, song vẫn còn những khác
biệt trong cách tiếp cận vấn đề - ví dụ giữa một bên là phe Cộng hòa và một bên
là phe Dân chủ. Mới đây nhất Trump đã phê phán Biden (nguyên là phó của Obama)
- ứng cử viên cho tranh cử tổng thống khóa tới - là vẫn còn ảo tưởng về TQ!
Chưa nói đến đối đầu Mỹ - Trung còn phải chịu sự chi phối ngược trở lại và
những tác động tổng hợp của cục diện thế giới đa cực đầy biến động hỗn loạn,
bởi vì thế giới hôm nay đa dạng và đa cực – ví dụ bây giờ đang nóng bỏng mối
quan hệ Mỹ - Iran, tới mức không một yếu tố riêng lẻ nào dù lớn đến đâu có thể
đơn nhất chi phối sự vận động của thế giới. Tập đã phát động trong nước
“cuộc vạn lý trường chinh chiến tranh thương mại” để trả đũa Mỹ.
Đối
đầu Mỹ - Trung chỉ có thể kết thúc một khi trên thế giới đã định hình ra được
một khung khổ trật tự mới hiện chưa tiên đoán được. Chiến tranh thế giới III
khó xẩy ra, song không có nghĩa tuyệt đối không thể xảy ra, vẫn có những ý kiến
cho là chiến tranh Mỹ - Trung là không tránh khỏi – trong đó có Graham
Allison/Harvard. Nguy cơ chiến tranh ở Biển Đông là thường trực, không loại trừ
diễn biến đột xuất. Trong những biến động không lường trước được của cục diện
thế giới đa cực hôm nay còn phải tính đến không ít nguy cơ xảy ra tình huống
bất khả kháng (force majeure) có thể bất ngờ đảo ngược nhiều thứ. Tuy nhiên
thực tiễn năm đầu tiên đối đầu Mỹ - Trung kể từ khi Trump tiến hành chiến tranh
thương mại cho thấy: Kiềm chế hay đẩy lùi được khát vọng giấc mộng Trung
Hoa đế chế, khả năng tranh thủ được hòa bình sẽ tăng theo.
